Acil Bir Küresel Halk Sağlığı Sorunu: Koronavirüs

 

 

 Acil Bir Küresel Halk Sağlığı Sorunu: Koronavirüs

 

Değerli Okurlar,

Yeni yılın ilk günlerinden itibaren dünyanın dört bir yanında gündemlerin değişmeyen bir konusu var: Koronavirüs

Yazımda Koronavirüsün daha iyi anlaşılması adına belirlediğim konu başlıkları üzerinden sizleri aydınlatmaya çalışacağım.

Nasıl Ortaya Çıktı?

Yeni Koronavirus ilk defa 29 Aralık 2019’da Çin’in Vuhan şehrindeki deniz ürünleri ve canlı hayvan satan bir markette çalışan 4 kişide ve aynı günlerde bu marketi ziyaret eden çok sayıda kişide akciğer infeksiyonu (pnömoni) bulgularının tespit edildiğinin açıklanmasıyla gündeme gelmiştir. Hastalardan alınan örneklerin incelenmesi sonucunda 7 Ocak’ta, hastalığa neden olan virusun SARS (2002) ve MERS (2012) gibi Koronavirus ailesinden olduğu anlaşılmış ve virusa Yeni Koronavirus 2019 (2019-nCoV) adı verilmiştir. 2019-nCoV genomunun SARS Koronavirusuyla %70 benzerlik gösterdiği bildirilmiştir. Yeni Koronavirus resmi olarak SARS-CoV-2 olarak adlandırılmış, yol açtığı hastalığın adı COVID-19 olarak belirlenmiştir.

Vuhan Şehri

Vuhan (veya Wuhan), dünyanın en kalabalık ülkesi olan Çin’in (1,386 Milyar nüfus) Hubei eyaletinin yönetim merkezi ve en büyük şehri. Wuchang, Hankou ve Hanyang adlı üç kentin birleşmesinden ortaya çıkan Vuhan, "Jiusheng Tongqu (dokuz vilayetin önde gelen iş merkezi)" olarak bilinmektedir. Vuhan şehirden geçen ve diğer büyük şehirleri birbirine bağlayan onlarca demiryolu, yol ve otoyol ile önemli bir ulaşım merkezidir ve Orta Çin'in siyasi, ekonomik, mali, kültürel, eğitim ve ulaşım merkezi olarak tanınmaktadır. COVID-19 salgını nedeniyle koronavirüsün daha fazla yayılmasına engel olmak maksadıyla Çin hükûmeti şehri 23 Ocak 2020 tarihinden itibaren karantina altına almıştır.

Çin Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’nden yapılan resmi açıklamalar, ölümcül koronavirüsün sıfır noktasının yani yayılmaya başladığı yerin Vuhan şehrinin en büyük pazarlarından Huanan Deniz Ürünleri Şehir Pazarı olduğunu doğruladı. Pazarda yasadışı olarak koaladan pangoline (pullu karıncayiyen), yarasadan Misk kedisine kadar pek çok hayvan satılıyor. Bu hayvanlar koronavirüs bulaştırması ile anılıyor ancak henüz resmi kaynaklar hangi hayvan nedeniyle yayılmaya başladığını doğrulamadı.

           

Coronaviruslar

Coronavirus’lar tek zincirli, pozitif polariteli, zarflı RNA virüsleridir. Pozitif polariteli oldukları için RNA’ya bağımlı RNA polimeraz enzimi içermezler, ancak genomlarında bu enzimi kodlarlar. Yüzeylerinde çubuksu uzantıları vardır. Bu çıkıntıların Latince’deki “corona”, yani “taç” anlamından yola çıkılarak bu virüslere Coronavirus (taçlı virüs) ismi verilmiştir.

Coronaviruslar, Coronaviridae ailesi içinde yer alırlar. Başlıca dört türde sınıflandırılırlar: Alfa, Beta, Gama ve Delta Coronaviruslar. İnsan, yarasa, domuz, kedi, köpek, kemirgen ve kanatlılarda bulunabilmektedirler (evcil ve yabani hayvanlarda).

İnsanlarda Coronavirus’un neden olduğu hastalık spektrumu basit soğuk algınlığından ağır akut solunum sendromuna (Severe Acute Respiratory Syndrome, SARS) kadar değişkenlik gösterebilmektedir. İnsan ve hayvanlarda çeşitli derecelerde respiratuar, enterik, hepatik, nefrotik ve nörolojik tutulumlarla seyreden klinik tablolara neden olabilmektedir.

COVID-19 virüsü, SARS-CoV ve MERS-CoV’unda içinde bulunduğu beta-coronavirus ailesi içinde yer almaktadır. Fatalite hızı SARS salgınında %11 ve MERS-CoV’da %35-50 arasında iken şu an için eldeki veriler ile COVID-19 virüsünün fatalite hızı %2 civarındadır. İlk izlenimlerde asemptomatik vakaların da olması nedeniyle hafif seyirli olabileceği düşünülmekle birlikte izlenmeye devam edilmesi gerekmektedir.

 

Hastalığın Epidemiyolojisi

Vuhan’da 31 Aralık 2019'da etiyolojisi bilinmeyen pnömoni vakaları bildirilmiştir. Vuhan'ın güneyindeki Huanan Deniz Ürünleri Şehir Pazarı çalışanlarında kümelenme olduğu belirtilmiştir. Vakalarda ateş, dispne ve radyolojik olarak bilateral akciğer pnömonik infiltrasyonu ile uyumlu bulgular tespit edilmiştir. Şu ana kadar bildirilen ölüm vakaları genellikle ileri yaştaki bireyler ya da eşlik eden sistemik hastalığı olan bireyler olmuştur.

İlk importe (başka ülkeden gelip o ülkede belirtileri gösteren) vaka 13 Ocak 2020’de Tayland’dan bildirilen, 61 yaşındaki Çinli bir kadındır. Japonya Sağlık Bakanlığı tarafından 14 Ocak 2020'de, 30'lu yaşlarda bir erkek hasta ikinci importe vaka olarak bildirilmiştir. Tayland ve Japonya'dan bildirilen iki importe vakanın Vuhan eyaletine seyahat öyküsü olup, ilk kümelenmenin tespit edildiği deniz ürünleri pazarına ziyaret öyküsü bulunmamaktadır. Ayrıca kıtalar arası importe vaka bildirimi de yapılmıştır.

31 Aralık 2019 tarihinde tespit edilen pnömoni kümelenmesinin etkeni, 7 Ocak 2020’de daha önce insanlarda tespit edilmemiş yeni bir coronavirus olarak tanımlanmıştır. Bu tarihten sonra vaka sayılarında artış bildirilmekte olup, sağlık çalışanlarında hastalığın ortaya çıkması insandan insana bulaşma olduğunu göstermektedir.

 

Güncel Durum

Johns Hopkins Üniversitesi’nin hazırladığı interaktif bir harita üzerinden güncel durumu takip edebilirsiniz. Bu yazıyı kaleme aldığım anda baktığımda dünya çapında 78.971 doğrulanmış vaka, 2.468 ölüm, hastalığa yakalanmış ancak tedavi edilen 23.385 insan olduğunu görüyorum. (Son güncelleme 24 Şubat 2020 01:33). Doğrulanmış vakaların 77.000’e yakınının Çin’de olduğuna gözlemleyebiliyoruz. Aynı zamanda Çin’de görev yapan 1700’den fazla sağlık çalışanına da virüsün bulaştığı doğrulanmış durumda.

Koronavirüs Çin dışında Güney Kore (602), İtalya (155), Japonya (135), Singapur (89), Hong Kong (74), İran (43), Tayland (35), ABD (35), Tayvan (28), Avustralya (22), Malezya (22), Almanya (16), Vietnam (16), Birleşik Arap Emirlikleri (13), Fransa (12), Makao (10), Kanada (9), Birleşik Krallık (9), Filipinler (3), Hindistan (3), Rusya (2), İspanya (2), Lübnan (1), Nepal (1), Kamboçya (1), İsrail (1), Belçika (1), Finlandiya (1), İsveç (1), Mısır (1), Sri Lanka (1) olmak üzere 31 ülkeye yayılmış durumda.
Not: Parantez içlerinde doğrulanmış vaka sayılarını görmektesiniz.

9 Adımda Salgının Kronolojisi (31 Aralık - 14 Şubat)

 

Mücadelede Önemli İsim: Dr. Wenliang

30 Aralık 2019’da 34 yaşındaki Çinli bir doktor Çin'in en yaygın mesaj uygulaması üzerinden tıp okulundan arkadaşlarına bir mesaj attı ve bu mesaj virüsün seyrine damgasını vurdu:

‘’Yerel bir deniz ürünleri pazarından 7 hasta SARS benzeri bir virüs nedeniyle hastanede karantina altında tutuluyor.’’

Ölümcül koronavirüs salgınının merkez üssü Vuhan'da çalışan doktor Li Wenliang mesajında, arkadaşlarına sevdiklerini özel olarak uyarmalarını söylemişti. Ancak birkaç saat içerisinde Li'nin mesajlarının ekran görüntüleri, adı sansürlenmeden viral hale geldi. Li, "Çevrimiçi ortamda dolaştıklarını görünce kontrolüm dışında olduğunu ve muhtemelen cezalandırılacağımı fark ettim" açıklamasında bulunmuştu.

Mesajın yayılmasının ardından Li, Vuhan polisinin söylenti yayma suçlamasıyla karşı karşıya kaldı. Çinli yetkililerin, virüsün başlangıcından itibaren gerçeği söyleyip söylemediklerine bakılmaksızın, salgın hakkındaki bilgileri kontrol altına almak için bir sansür uyguladığı ifade ediliyordu.

Doktor Li yazdığı bir mesaj nedeniyle Vuhan polisinin "dedikodu yayma" suçlamasına maruz kaldı ve baskılarla mücadele etmeye çalışmıştı.

1 Şubat’ta koronavirüs teşhisi koyulan Wenliang, 7 Şubat'ta sabaha karşı hayata gözlerini yumdu. Ölümcül koronavirüs salgını hakkında uyarılar vermeye çalışan Çinli doktorun ölümü, Çin'de eşi görülmemiş düzeyde bir öfke ve keder yarattı. Li'nin ölümün ardından sosyal medya öfkeyle dolup taştı. Çinlilerin uzun zamandır mücadele ettiği virüsün hayat şartlarına etkisi halkı karantina altında yaşamaya zorlarken doktor Li'nin ölümü çekilen acıları dayanılmaz hale getirdi.

Bu ölüm yalnızca Çin'de değil dünya basınında da ses getirdi.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Li'nin ölümünün ardından Twitter'da paylaştığı mesajda, "Doktor Li Wenliang'ın ölümünden son derece üzgünüz. Hepimiz onun 2019nCoV konusundaki çalışmaları için minnettarız." ifadelerine yer verdi.

 

Dr. Zekai Tahir Burak Eğitim Kadın Sağlığı Eğitim ve Araştırma Hastanesi

1 Şubat 2020 tarihinde, salgın nedeniyle 32 Türk, 6 Azerbaycan, 3 Gürcistan, 1 Arnavutluk vatandaşı olmak üzere 42 kişi Türkiye’ye getirildi. Türkiye'ye getirilen 42 kişi ve tahliyeyi gerçekleştiren 20 kişi hastalığın kuluçka süresi olan 14 gün Dr. Zekai Tahir Burak Eğitim Kadın Sağlığı Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde gözetim altında kaldı ve sürekli olarak tahlilleri yapıldı.

Karantinada geçen 14 günün sonunda vatandaşlarımızda herhangi bir hastalık belirtisine rastlanmadı.

 

Dünya Sağlık Örgütünün ilan ettiği acil durum ne anlama geliyor?

Dünya Sağlık Örgütü Acil Durum Komitesi, Çin’in Vuhan kentinde ortaya çıkan ve ülke geneline yayılan koronavirüs salgınının küresel bir tehdit oluşturup oluşturmadığını değerlendirmek üzere İsviçre'nin Cenevre kentindeki merkezinde 23 Ocak tarihinden sonra yeniden 30 Ocak’ta toplandı.

Vuhan'da ortaya çıkan ve dünyanın diğer bölgeleri için de halk sağlığı tehdidi oluşturduğu belirlenen koronavirüs salgını nedeniyle Dünya Sağlık Örgütü acil durum ilan etti:

‘’Uluslararası kamu sağlığı acil durumu’’ (Global Health Emergency/Public Health Emergency of International Concern)

DSÖ, acil durum ilanını alt yapısı yetersiz olan ülkelere bulaşma riskine karşı verdi.

2005 yılında yayınlanan Uluslararası Sağlık Tüzüğü’ne göre Dünya Sağlık Örgütü acil durum ilan ettiğinde, riskli gördüğü grupları yakın takibe alabilir. Risk altında olan ülkelere seyahati ve uluslararası ticareti kısıtlayabilir. Kısıtlanan ülkeler bu kararlara uymak zorunda. Uyulmaması durumunda yaptırım uygulayabilir.

Son 10 Yıldaki Acil Durum İlanları (DSÖ):
• 2009 - Domuz Gribi
• 2014 - Çocuk Felci
• 2014 - 2019 Ebola
• 2016 - Zika Virüsü
• 2020 - Koronavirüs

 

Sınırımıza dayandı

Yazıma saatler önce aldığımız gelişmeler ile devam edeceğim.

İran hükûmeti 43 koronavirüs vakasının bunların arasından 8 ölümün olduğunu açıkladı.  Bu sayıya birkaç gün içerisinde hızlıca ulaşılması ülkemizde de tedirginlik yarattı. Sosyal medyada İran ile sınırlarımız sesleri geniş yankı buldu.

Sağlık Bakanımız Dr. Fahrettin Koca İran’daki vakaların sınırımıza uzak şehirlerde görüldüğünü belirtse de vaka sayısının hızlı artışı halkımızda paniğe sebep oldu.

İçişleri Bakanlığımızın talimatıyla İran’daki koronavirüs tehditi nedeniyle Türkiye-İran sınırı geçici olarak kapatıldı.

İran’daki vakalar ile birlikte koronavirüs salgını sınırımıza dayandı.

 

Stigma / damgalama

Yanlış bilgiler ve yabancı düşmanlığı koronavirus ile birlikte yayılıyor!

Dünyanın çeşitli yerlerinde yaşayan Asya kökenli insanlar koronavirus salgını sonrası yaşadıkları yabancı düşmanlığını içeren olayları belgeleyip sosyal medyada paylaşıyorlar.

Dünya Sağlık Örgütü toplumsal olarak damgalanmayı önlemek amacıyla coğrafi bir konuma, hayvana, bireye veya bir topluluğa atıfta bulunan bir virus adı belirlemekten kaçınmış olsa da dünyanın çeşitli yerlerinde yaşayan Asyalılar, COVID-19 ile ilişkili olarak karşılaştıkları yabancı düşmanlığı olaylarını sosyal medyada paylaşıyorlar.

Ülkemizde eğitimini sürdüren ve sırt çantasında ‘’Ben Çinli değilim’’ yazısı ile gezen Tayvanlı genç, geçtiğimiz günlerde yerli bir programa konuk olmuş yaşadığı ayrımcılığı paylaşmıştı.

 

Ekonomik Etkileri

Kriz Çin ekonomisini oldukça kötü etkiledi. Hastalığın yılın en yoğun alışveriş sezonlarından biri olan ‘’Çin Yeni Yılı’’ tatili sırasında ortaya çıkması ülkedeki ekonomiyi çok daha önemli ölçüde etkiledi.

Birçok ülkedeki havayolu şirketleri Çin'e uçuşlarını askıya aldı.

Birçok ünlü şirket Çin'deki şubelerini/fabrikalarını kapatmak zorunda kaldı.

Türkiye, Çin'den canlı veya cansız hayvan ithalatını geçici olarak durdurdu.

 

Peki Nasıl Korunacağız?

Tüm bu bilgilerden ve gelişmelerden sonra hepimizin aklında aynı soru oluşuyor.

Kapımıza dayanan salgın halkımızda panik ve korkuya sebep olmaya başladı bile. Bu noktada bilinçli ve farkında tıp öğrencileri olarak doğru bilgi edinip bu doğru bilgileri çevremizdeki vatandaşlarımıza ulaştırmamız gerekiyor.

Nasıl Korunmalıyız:

  • Ellerinizi sık sık, en az 20 saniye süreyle su ve sabunla yıkayın. Su ve sabun mevcut değilse alkol bazlı el ovma solüsyonu kullanarak ellerinizi temizleyebilirsiniz,
  • Gözlerinize, burnunuza ve ağzınıza yıkanmamış ellerle dokunmaktan kaçının,
  • Ateş ve öksürüğü olan hasta insanlarla temastan kaçının,
  • Halen yeni koronavirüs vakalarının yaşandığı bölgelere seyahat planlıyorsanız, kalabalık ortamlardan, hayvanlardan (canlı veya ölü), hayvan pazarlarından uzak durun,
  • Çiğ veya az pişmiş hayvansal ürünlerin tüketiminden kaçının. Çiğ et, süt, yumurta veya iyi gıda güvenliği uygulamalarına göre pişirilmemiş gıdalar kontaminasyona neden olabileceğinden dikkat edilmelidir,
  • Daha yaşlı yetişkinler ve altta yatan sağlık sorunları bulunan kişiler daha ciddi hastalık riski altında olabilecekleri için riskli bölgelere seyahat etmeyi planlıyorlarsa mutlaka bir sağlık uzmanına danışmalıdırlar.
  • Hasta hayvanları ve hastalıktan ölmüş hayvanları yemekten kaçınılmalıdır.

 

 

Bahadır Haytabey

Türk Tıp Öğrencileri Birliği

Ulusal Halk Sağlığı Direktörü

Kaynakça:

https://www.saglik.gov.tr/

https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/bulasici-hastaliklar/2019-n-cov.html

https://www.klimik.org.tr/koronavirus/

https://www.seyahatsagligi.gov.tr/Site/koronavirus

https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Bulasici-hastaliklar-db/hastaliklar/2019_n_CoV/rehberler/COVID_19_RehberiV5_21Subat2020.pdf

https://tr.wikipedia.org/wiki/Vuhan

https://www.cdc.gov/coronavirus/index.html

https://www.who.int/health-topics/coronavirus

https://gisanddata.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6